Genetik Anabilimdalı 1992 yılında kurulmuştur. Bölümün ana aktiviteleri, moleküler genetik alanında araştırma ve lisansüstü eğitim programları yürütmek ve diagnostik destek sağlamaktır. Başlıca araştırma konuları arasında löseminin genetik etiyolojisi, epidemiyolojisi ve asosiyasyonu, konjenital ve edinsel kalp hastalıkları ile sık görülen nörolojik hastalıklar üzerine odaklanmıştır. Bölümün olanakları pre ve post PCR laboratuvarları, bakteri ve ökaryotik hücre kültürü laboratuvarları ile tüm genom dizileme ünitesidir. Bölümün ana stratejisi ; sistem biyolojisi yaklaşımı ile karmaşık biyolojik problemlerin çözülmesidir. Başlangıç materyalleri DNA, RNA ve miRNA üç çalışma grubunun deneylerinden elde edilmektedir. Araştırma ve eğitim çalışmaları dışında çok önemli hizmetlerden biri de üniversite içindeki ve dışındaki kliniklere moleküler tanı desteği vermektir. Kullanılan testlerin birçoğu uluslararası kalite ağına uygun şekilde standardize edilmiştir. Bölümün aktiviteleri aşağıdaki başlıklar altında özetlenebilir:
– İstanbul Üniversitesi Tıbbi Genetik program koordinatörlüğü – Ulusal ve uluslarası desteklenen araştırma projelerinin yürütülmesi – Üniversite araştırma fonu tarafından desteklenen projelerin yürütülmesi
– Moleküler genetik tanı hizmeti vermek
Moleküler Kardiyoloji Çalışma Grubu:
Kalbe Özgü Yeni Genlerin Fonksiyonel Analizi
Fare ve İnsandaki Kalbe Özgü Yeni Genlerin Fonksiyonel Analizi: BALB/c fare kalp dokusuna özgü subtractive hibridizasyon cDNA kütüphanesi önceden laboratuvarımızda oluşturuldu. Bu ilk çalışmanın amacı kardiyak oluşum ve fonksiyonda önemli görevleri olan yeni ve nadir eksprese edilen genleri bulmaktı. Çalışmaların amacı bilinmeyen transkriptleri detaylı olarak analiz etmektir. Bu nedenle, detaylı biyoinformatik analizler, Northern Blot ve in situ hibridizasyon teknikleri kullanılmaktadır. Son aşama olarak, hücre kültürü sistemlerine dayanan fonksiyonel analizler planlanmaktadır. Ayrıca, hücre kültürü deneyleri çalışılan gen ürünlerinin yapısı dikkate alınarak dizayn edilecektir..
Monositlerde ROR-a hedef genlerin belirlenmesi ve bu genlerin aterosklerozdaki rollerinin belirlenmesi:
Ateroskleroza intimadaki endotel hücreleri ve makrofajların başlattığı enflamasyon cevabı neden olur. ROR-alfa karaciğerde eksprese edilen hedef genleri sayesinde sistemik enflamasyon cevabını ve kolesterol metabolizmasını regüle eden hipoksiye duyarlı bir transkripsiyon faktörüdür. Bu projenin amacı ROR-alfa’nın ateroskleroz gelişimindeki rolü üzerindeki yeni bilgilere ulaşmaktır. Projenin gelecekte aterosklerozu önleme veya tedavisinde kullanılabilecek muhtemel moleküler hedefleri ortaya çıkarması beklenmektedir. İntraselüler kolesterol düzeyi ve sirkadyan ritme bağlı olarak değişmesi beklenen ekspresyon seviyeleri, ateroskleroz ile şüpheli durumların ilişkisini ortaya çıkarmak için hücre kültürü ünitesinde test edilecektir. Bu projenin sonunda, ateroskleroz gelişiminde rol oynayan yeni genler ve bu genlerin belirli indükleyiciler sayesinde değişen ekspresyon profilleri belirlenecektir.
Moleküler Kardiyovasküler Epidemiyoloji
Kardiyovasküler Klinik Epidemiyoloji:Koroner Kalp Hastalığı ölüme neden olan en önemli sağlık problemlerinden biridir. Türk popülasyonundaki kardiyovasküler risk faktörlerinin profilini yansıtan bir çalışma olan TEKHARF Projesi 1990 yılından beri sürmektedir. Bu uzun süreli projede, geniş spektrumlu olağan kardiyovasküler ve metabolik risk faktörleri incelenmektedir. Çalışma belirli genlerin fonksiyonel varyantlarının kardiyovasküler olaylarla ilişkisi bulunduğu hipotezini araştırmış ve lipid, enerji ve glukoz metabolizmalarında rol oynayan genlerin risk belirlemede önemli olduğunu ortaya çıkarmıştır. 15 Yıl İzlenen Türk Erişkinlerinde Kardiyovasküler Hastalık ve Metabolik Sendrom İçin Genetik Risk Faktörleri (TEKHARF-Genetik), TÜBİTAK 2005-2008: Amacımız seçilen genlerin polimorfizm ve haplotiplerini ve bunların kardiyovasküler ve metabolik olaylarla ilişkisini incelemektir. Böylece, olağan risk faktörleri ile eşit değere sahip olan genetik risk faktörleri belirlenecektir. İlişkileri bulunan bu genler istatistiksel olarak incelenecek ve Türk popülasyonu için genetik risk faktörü olarak belirlenecektir. Bu risk faktörleri arasında lipokalin ailesi en önemli ilgi alanlarından biridir.
APOD geninin kardiyovasküler hastalık ve metabolik sendromla ilişkisi: ApoD, hidrofobik moleküllerin transportunda rol oynayan lipokalin ailesine ait bir gendir. Önceki bulgularımız ApoD’nin özellikle kalpte eksprese olan genlerden biri olduğunu ve ekspresyonunun aterosklerotik plaklarda arttığını göstermiştir. Seçilen polimorfik noktaların (“SNP”) genotip dağılımı kardiyovasküler hastalıklar ve/veya metabolik sendromla ilişkili Türk popülasyonu için spesifik olan 2235 kişilik TEKHARF-DNA bankasında incelenmektedir. Buna ek olarak, hastaların periferal kanında yapılacak ApoD protein analizleri, bilinen ApoD varyantları ve protein miktarları arasındaki korelasyonu belirlemek için planlanmıştır. Çalışma bulgularının birleştirilmesi Türk popülasyonuna özgü yüksek derecede öngörücü genetik risk panelinin oluşturulmasına katkı sağlayacaktır.
Moleküler Nöroloji Çalışma Grubu
Parkinson ve Alzheimer Hastalıkları Araştırması:
Grubumuz nörolojik hastalıkların genetik temeli üzerinde çalışmakta olup laboratuvarda Parkinson Hastalığı, Alzheimer Hastalığı, distoni, ataksi, Huzursuz Bacak Sendromu ile ilgili hareket bozuklukları olan hastalar ile sağlıklı kontrollere ait 1085 DNA örneğine sahiptir. Bu araştırma çok çeşitli metodlar kullanılarak gerçekleştirilmektedir. Çalışmanın amacı, nörolojik hastalıklara yol açan yada katkıda bulunan genetik değişkenleri belirleyerek hastalığın altında yatan moleküler süreçlerin anlaşılmasını kolaylaştırmaktır. Bu bakış açısı ile yürütülen projeler aşağıda detaylandırılmıştır. Otozomal resesif gen mutasyonlarının Türk toplumundaki sıklığı: AmaçParkinson (PD) ve Azheimer hastalıkları ile ilişkili gen mutasyonlarının sıklıklarını ve fenotiplerini değerlendirmektir. PRKN Geni: Proje grubu MLPA (Multiplex Ligation-dependent Probe Amplification) analizi ile PRKN, DJ1 ve Pink1 genleri ile ilgili deneyleri tamamlamıştır. Sonuçlarımız Türkiye’de PRKN gen mutasyonlarının Parkinson Hastalığı ile ilişkili en sık görülen mutasyon olduğunu göstermektedir. Toplumumuzda başlangıç yaşına göre prevelans oranı daha önceden belirtilmiş olan veriler ile uygunluk göstermektedir. LRRK2 Geni: Çalışmaya 223 ü Türkiye kökenli aile olmak üzere toplam 255 Parkinson Hastası katılmıştır. Sonuçlarımız Türk toplumunda LRRK2 geninin bu bölgelerindeki mutasyonların PD nin esas sebebi olmadığını ortaya koymaktadır. Gelecekte, LRRK2 geninin geri kalan genomik bölgeleri detaylı bir şekilde analiz edilecektir
DJ-1 ve Pink1 Genleri: Çalışmamız otozomal resesif (OR) PD ile ilişkili olduğu bilinen genlerdeki (Parkin, DJ-1 ve Pink1) mutasyonların dışlanması ve SNP mikroarray ile homozigozite haritalaması yaparak (INSERM UMR/S 679, Prof Alexis Brice, Paris, France grubu işbirliği ile) OR parkinsonizm ile ilgili yeni lokusların saptanmasını içermektedir.
PSEN1, PSEN2 ve APP Genleri: Araştırmanın ana hedefi, ailesel ve sporadik Alzheimer Hastalığı ile ilişkili presenilin 1 (PSEN1), presenilin 2 (PSEN2) ve amyloid precursor protein (APP) genlerindeki mutasyonların saptanmasıdır
Moleküler Hematoloji Çalışma Grubu
Moleküler Hematoloji çalışma gurubu çocukluk çağı ve yetişkin dönem hematolojik maligniteleri, bilhassa akut ve kronik lösemiler konusunda çalışmalar yapmaktadır. T-hücreli akut lenfoblastik lösemiler (T-ALL) timusta gelişen T-lenfositlerinin malign transformasyonu sonucu oluşan agresif bir hastalıktır. T-ALL hasta gurubunda ve sağlıklı timus dokusundan akım sitometri yönetmi ile ayrıştırılan farklı T-hücre gelişim dönemlerine ait T-hücre alt tipleri (SP4, SP8, ISP, DP ve DNCD3+) ile gerçekleştirilen genom boyu anlatım çalışmaları bize bu hastalığın etiyolojisi ve sorumlu hedef genler hakkında bilgi vermiştir. Mikroarray çalışmasının validasyonları gerçekleştirilen fonksiyonel çalışmalarla devam etmektedir. Gurubumuz aynı zamanda WNT sinyal ileti yolağı ve bu yolaktaki anormallikleri B ve T-hücreli hasta guruplarında araştırmaktadır. WNT yolağı aktivasyonu normalde erken embriyonik dönemde aktive olup, postnatal anormal aktivasyonu kolon kanseri, meme kanseri vb solid tümörlerde gösterilmiştir. Laboratuvarımızda, WNT aktivasyonu lösemi hastalarında ve normal T-hücre ve B-hücre gelişim basamaklarında araştırılmaktadır. Yaptığımız çalışmalar sonucu T-ALL hasta gurubunda anormal WNT aktivasyonu çok yönlü olarak gösterilmiştir. Ayrıca WNT yolağının spesifik hedef geni olan AXIN2 geni ile TCF/LEF yazılım faktörlerinin ilişkisi yapılan fonksiyonel çalışmalarla sürdürülmektedir. Bu çalışma ile ilk defa lösemilerde WNT yolağı üyelerinden APC, AXIN1 ve Beta Katenin genlerinde mutasyonlar saptanmıştır. Çocukluk çağı lösemilerinde prognostik önem taşıyan ve son yıllarda hastaların sınıflandırılması ve tedavi sürecinde önem kazanan genlerde mutasyon taraması ve klinik ilişkilendirmeleri bir başka çalışma konusudur. NOTCH1, FBXW7, PAX5, FLT3, JAK2, ABL gen mutasyonları araştırılmaktadır. Gurubumuz içinde yürütülen bir başka çalışma konusu ise Dr. Yuk Yin Ng tarafından yürütülen primer immun yetmezlikler ile ilgili çalışmalardır. Bu çalışmalar dahilinde BTK (Bruton’s Tirozin Kinaz) mutasyonlarının yol açtığı B-hücre hasarlarının, XLA (X’e bağlı agammaglobunemi) fare modellerinde düzeltilmesi ile ilgili araştırmalar sürdürülmektedir. Bu hasta gurubu hematopoetik kök hücre gen tedavisi için ideal bir modeldir. Bugüne kadar Erasmus Tıp Fakültesinde yapılan deneylerle immun yetmezliği olan BTK mutant farelerde, lentiviral kök hücre tedavisi sonucu B-hücre hasarının düzeltildiği gösterilmiştir. Anabilim Dalımızda devam edecek olan çalışmalarda ise XLA hastalarında, insan hematopoetik kök hücrelerindeki B-hücre hasarının onarılması amaçlamaktadır.
Epilepsi Çalışma Grubu:
Epilepsi topumun yaklaşık % 0.5-1’ini etkileyen yaygın bir nörolojik hastalıktır. Kompleks bir altyapısı olan hastalığın genetik bileşeni aydınlatılma aşamasındadır. Bu bağlamda grubumuz Türk popülasyonu epilepsi hastalarında genetik altyapının belirlenmesi için Avrupa Birliği 6. Çerçeve Programı kapsamında yürütülen EPICURE (Epilepsi Fonksiyonel Genomik ve Nörobiyoloji) projesinde ve Almanya ile ortak yürütülen INTENC (Yoğun İşbirliği) projesinde yer almaktadır. EPICURE kapsamında, Türkiye ile Avrupa ülkelerindeki epilepsi hastaları tüm genom bağlantı ve ilişkilendirme analizleri ile mutasyon taraması yapılarak, hastalığa neden olan ortak genetik varyantlar aranmaktadır. INTENC projesinde ise tüm genom metilom analizi ile anne veya baba geçişli epilepsi triolarında (anne-baba-çocuk üçlüleri) yürütülmektedir.
Grubun başka bir ilgi alanı da ülkemizde sıkça gözlenen akraba evliliğine bağlı çekinik hastalıklarda tüm genom bağlantı analizi yaparak ve yeni jenerasyon dizileme teknikleri kullanarak yeni genlerin bulunmasıdır.
Behçet Hastalığı Çalışma Grubu:
Behçet hastalığı (BH), ağızda ve genital bölgelerde tekrarlayan aftöz ülserlere, gözde üveit ve retinal vaskülite, follikülit ve eritema nodozum gibi çeşitli deri lezyonlarına, artrit, tromboflebit ve arter anevrizmaları gibi damar lezyonlarına, akciğer, gastrointestinal ve merkezi sinir sisteminde lezyonlara neden olabilen inflamatuar bir hastalıktır. BH prevelansı İpek Yolu boyunca uzanan ülkelerde, Akdeniz havzasından başlayıp, Japonya (10-15:100000) ve Türkiye’yi (4:1000) de içine alan bölgelerde, Avrupa ve Amerika’ya göre oldukça yüksektir. BH’de ailevi birikim görülebilmektedir. Jüvenil vakalarda ise kardeşlerde daha yüksek tekrarlama oranı gözlenmiştir. Çoklu aile çalışmalarında herhangi bir Mendelian kalıtım belirlenememesine rağmen, klasik segregasyon analizi yöntemiyle juvenil başlangıçlı hastalarda otozomal resesif kalıtımı destekleyen sonuçlar elde edilmiştir ve genetik antisipasyon belirlenmiştir. BH’nin patogenenezi henüz tanımlanmamıştır. Fakat genetik yatkınlığı olan bireylerde bakteri, virus ve diğer mikroorganizmalar yanında birçok çevresel faktörün inflamatuar atakları tetiklediği kabul edilmektedir . BH’de, doğal bağışıklıkta artmış inflamasyon yanıtı ile birlikte özellikle hücresel immüniteyi etkileyen edinsel bağışıklıkta uyarılma bulguları gözlenmiştir. Patogenezinde artmış kemotaksis, fagositoz, superoksit oluşumu ve miyeloperoksidaz seviye artışı, endoteliyal sitotoksisite gibi nötrofil hiperaktivitesi bulgularının önemli yerinin olduğu düşünülmektedir. BH’de bazı spesifik antijenlere karşı immün yanıtların geliştiği bildirilmiştir. Farklı immünolojik çalışmalarla streptokok gibi bazı mikroorganizmalara karşı hipersensitivite reaksiyonları saptanmıştır. Yapılan çalışmalarda otoantijenlerden kaynaklanan anormal T ve B hücre reaksiyonlarının BH’nın immün sistem bulgularının ortaya çıkmasında kritik rol oynayabileceği gösterilmiştir. Farklı toplumlarda Behçet hastalarında, farklı otoantijenlere karşı seroreaktivite gözlenmiştir. Behçet hastalarında bugüne kadar, endotelyal hücrelerden salgılanan alfa enolaz’a, alfa-tropomyosin’e, retinal S-antijenine, interfotoreseptör retinoid binding proteine (IRBP), ısı şoku protein (HSP) 60’a ve grubumuz tarafından SEREX metodu ile belirlenen PINK1 ve SWAP70 antijenlerine karşı antikor yanıtları tanımlanmıştır. Yine grubumuz tarafından, Nöro-Behçet Hastalarında protein makroaarray ile yapılan bir çalışmada, anti-STIP1 antikorunun Behçet Hasta serumlarında artmış olduğu gösterilmiştir. Genetik durum ve çevresel faktörlerin farklı olması çeşitli toplumlar arasındaki farklı antijenlere karşı olası farklı serolojik cevabı açıklayabilir. Bu ve yeni çalışmalarda belirlenecek otoantijenlerlere karşı oluşan immün cevabın hastalıkla ilişkisi, hastalık sürecindeki rolleri ve bu antijenlerin immünojenik olup olmadıkları ile ilgili yapılacak çalışmalar, BH’nin patogenezinin anlaşılması için önemlidir. Grubumuz, Behçet Hastalığı patogenezinde otoreaktivite gelişen antijenlerin belirlenmesi amacı ile çalışmalarına devam etmektedir.